Psikologdan Notlar

Günlük hayattaki döngülerini
biraz daha yakından oku.

İlişkiler, stres, kaygı, iş hayatı ve kendini anlama üzerine psikolojik notlar. Enneagram burada bir etiket değil; davranışlarının arkasındaki motivasyonları fark etmek için bir harita.

Uzm. Psk. Pelin Akbaş'ın notlarıyla

Kendini tanımak bazen tek bir soruyla başlar.

Bazen "Neden böyle hissediyorum?" ya da "Neden hep aynı tepkiyi veriyorum?" diye düşünürüz. Bu bölümdeki notları, bu sorulara psikolojik bir çerçeveden ve Enneagram perspektifinden bakmak için hazırladık.

Not: Buradaki yazılar tanı, terapi veya klinik değerlendirme yerine geçmez. Ama kendini daha iyi gözlemlemek, tekrar eden davranış kalıplarını fark etmek ve kendi iç motivasyonlarını anlamak için iyi bir başlangıç olabilir.

İlişkiler

4 Not

Neden hep aynı ilişkileri yaşıyorum?

Çoğu zaman aynı ilişki döngülerine girmemizin nedeni yalnızca "yanlış insanları seçmek" değildir. Bazen tanıdık gelen duygulara, tanıdık gelen rollere ve çocukluktan beri bildiğimiz ilişki biçimlerine çekiliriz.

Enneagram bu noktada, ilişkilerde hangi ihtiyacımızın bizi yönettiğini fark ettirir: sevilme ihtiyacı mı, güvende hissetme ihtiyacı mı, kontrolü kaybetmeme ihtiyacı mı?

Kendine sor
  • Bir ilişkide en çok neyi kaybetmekten korkuyorum?
  • Benzer tartışmalar hangi konularda tekrar ediyor?
  • Sevilmek için kendimden ne kadar vazgeçiyorum?

İnsanlar neden beni yanlış anlıyor?

Bazen niyetimizle dışarıdan görünen davranışımız aynı mesajı vermez. Yardım etmeye çalışırken kontrolcü, sınır koymaya çalışırken soğuk, başarılı olmaya çalışırken uzak görünebiliriz.

Enneagram, kişinin yalnızca ne yaptığını değil, bunu hangi iç motivasyonla yaptığını anlamaya çalışır. Bu farkındalık iletişimde daha açık ve yumuşak olmayı kolaylaştırır.

Kendine sor
  • İnsanlar beni en çok hangi konuda yanlış anlıyor?
  • Ben o anda aslında ne anlatmaya çalışıyorum?
  • Duygumu doğrudan söylemek yerine hangi davranışla gösteriyorum?

Neden hayır demekte zorlanıyorum?

Hayır demekte zorlanmak çoğu zaman nezaketle ilgili değildir; reddedilme, sevilmeme, çatışma çıkarma ya da "bencil görünme" korkusuyla ilişkili olabilir.

Bazı Enneagram tipleri ilişkide bağını korumak için kendi ihtiyacını geri plana atabilir. Fakat sürekli evet demek, zamanla kırgınlık ve tükenmişlik yaratır.

Kendine sor
  • Hayır dersem karşımdaki kişinin ne düşüneceğinden korkuyorum?
  • Evet dediğim şeylerin kaçını gerçekten istiyorum?
  • Sınır koymadığımda içimde hangi duygu birikiyor?

Sürekli onay beklemek normal mi?

Hepimiz zaman zaman görülmek, takdir edilmek ve onaylanmak isteriz. Bu insani bir ihtiyaçtır. Fakat değer duygumuz tamamen dışarıdan gelen onaya bağlandığında, iç dengemiz başkalarının tepkilerine teslim olur.

Enneagram, kişinin onayı neden aradığını anlamaya yardımcı olur: başarılı görünmek için mi, sevilmek için mi, doğru yaptığından emin olmak için mi?

Kendine sor
  • Onay alamadığımda kendimle ilgili neye inanıyorum?
  • Takdir edilmediğimde hemen değersiz mi hissediyorum?
  • Bir şeyi gerçekten istediğim için mi, beğenilmek için mi yapıyorum?

Kaygı ve Stres

4 Not

Stres altında neden farklı birine dönüşüyorum?

Stres anında beynimiz güvenli ve tanıdık tepkilere yönelir. Bu yüzden normalde sakin olan biri kontrolcü, uyumlu biri öfkeli, güçlü görünen biri içine kapanmış hale gelebilir.

Enneagramın en faydalı taraflarından biri, kişinin stres altındaki otomatik tepkilerini göstermesidir. Bu tepkileri fark etmek, onları değiştirebilmenin ilk adımıdır.

Kendine sor
  • Stresliyken en çok hangi davranışım değişiyor?
  • O an aslında hangi ihtiyacım karşılanmıyor?
  • Stres geçince hangi davranışımdan pişman oluyorum?

Kaygı herkeste aynı mı yaşanır?

Kaygı tek bir şekilde görünmez. Bazı kişiler kaygılandığında her ihtimali düşünür, bazıları kontrol etmeye başlar, bazıları daha çok çalışır, bazıları ise tamamen geri çekilir.

Bu nedenle "kaygılıyım" demek başlangıçtır; asıl önemli olan kaygıyla ne yaptığımızı fark etmektir. Enneagram, bu başa çıkma biçimlerini anlamada yardımcı bir çerçeve sunabilir.

Kendine sor
  • Kaygılandığımda kontrol mü arıyorum, destek mi, başarı mı, kaçış mı?
  • Kaygımı saklıyor muyum yoksa dışarı mı taşıyorum?
  • Kaygım bana hangi ihtiyacımı gösteriyor?

Kontrol ihtiyacı nereden gelir?

Kontrol ihtiyacı çoğu zaman güç merakı değil, güvende hissetme çabasıdır. Belirsizlik arttığında bazı kişiler düzen kurarak, plan yaparak veya her şeyi önceden hesaplayarak rahatlamaya çalışır.

Fakat kontrol arttıkça bazen esneklik azalır. Enneagram, kontrolün hangi korkuya hizmet ettiğini görmeye yardımcı olur: hata yapma korkusu mu, güçsüz kalma korkusu mu, güvensizlik mi?

Kendine sor
  • Kontrolü bırakırsam ne olacağından korkuyorum?
  • Her şeyi yönetmeye çalıştığımda bedenim nasıl hissediyor?
  • Güvende hissetmek için başka neye ihtiyacım var?

Belirsizlik neden bazı insanları daha çok zorlar?

Belirsizlik herkes için kolay değildir ama bazı insanlar için çok daha yorucudur. Çünkü belirsizlik, zihnin tehlike ihtimallerini sürekli taramasına neden olabilir.

Bazı kişilik örüntüleri için cevap bilmemek, kontrolsüzlük ya da hazırlıksız yakalanmak ciddi bir iç gerilim yaratır. Bu yüzden belirsizliği yönetmenin yolu, yalnızca daha fazla bilgi toplamak değil; güvende hissetme yollarını da geliştirmektir.

Kendine sor
  • Belirsizlikte zihnim en çok hangi senaryoya gidiyor?
  • Kesinlik arayışım beni rahatlatıyor mu, daha çok mu yoruyor?
  • Bilmediğim şeylerle kalabilmek için neye ihtiyacım var?

İş ve Kariyer

4 Not

Mükemmeliyetçilik başarı mı getirir, tükenmişlik mi?

Mükemmeliyetçilik kısa vadede başarı getirebilir; çünkü kişi yüksek standartlarla çalışır. Fakat uzun vadede her şeyi kusursuz yapma baskısı, erteleme, yorgunluk ve kendine sert davranma döngüsüne dönüşebilir.

Enneagram açısından önemli soru şudur: Bu yüksek standartlar gelişim isteğinden mi geliyor, yoksa hata yaparsam değerim azalır korkusundan mı?

Kendine sor
  • Bir işi bitirdiğimde başarıyı mı görüyorum, eksikleri mi?
  • Hata yapınca kendime nasıl konuşuyorum?
  • "Yeterince iyi" benim için ne demek?

İş yerinde çatışmaların altında ne yatar?

İş yerindeki çatışmalar çoğu zaman yalnızca görev paylaşımıyla ilgili değildir. Takdir edilme, kontrol, adalet, güven, hız, özgürlük veya sorumluluk gibi görünmeyen ihtiyaçlar çatışmayı büyütebilir.

Enneagram, insanların aynı durumu neden farklı algıladığını anlamaya yardımcı olur. Birinin "sorumsuzluk" dediğine diğeri "özgürlük alanı" diyebilir.

Kendine sor
  • İş yerinde beni en hızlı ne tetikliyor?
  • Çatışmada savunduğum şey görev mi, yoksa iç ihtiyacım mı?
  • Karşımdaki kişinin motivasyonu benimkinden nasıl farklı olabilir?

Neden sürekli daha fazlasını başarmak istiyorum?

Başarmak istemek sağlıklı ve motive edici olabilir. Ama başarı ihtiyacı, kişinin değer duygusunun tek kaynağı haline geldiğinde durmak zorlaşır.

Bazı kişiler için başarı, görülmenin ve değerli hissetmenin bir yoludur. Bu yüzden hedefe ulaşınca bile iç ses "şimdi sıradaki ne?" diye sorabilir.

Kendine sor
  • Başarılı olmadığımda kendimi nasıl görüyorum?
  • Dinlenirken suçluluk hissediyor muyum?
  • Başarı benim için gerçekten neyi temsil ediyor?

Motivasyonumu neden kaybediyorum?

Motivasyon kaybı her zaman tembellik değildir. Bazen kişi kendi ihtiyacına uygun olmayan bir hedefin içinde kalır, bazen de sürekli performans göstermeye çalıştığı için yorulur.

Enneagram, kişiyi neyin gerçekten harekete geçirdiğini anlamaya yardımcı olur. Bazı kişiler anlam arar, bazıları güven, bazıları başarı, bazıları özgürlük, bazıları ise bağ kurma ihtiyacıyla motive olur.

Kendine sor
  • Bu hedef gerçekten bana mı ait?
  • Motivasyonumu kaybettiğimde en çok ne eksik oluyor?
  • Enerjimi ne düşürüyor, ne toparlıyor?

Kendinde hangi döngülerin baskın olduğunu merak ediyor musun?

OANDA Enneagram Testi ile en yüksek 3 tipini, stres tepkilerini, ilişki dinamiklerini ve günlük hayatta kullanabileceğin farkındalık önerilerini içeren kişisel raporunu alabilirsin.

Teste Başla — 150 TL